Wdrukowywanie

Imprinting behawioralny (wdrukowywanie zachowania) to proces, dzięki któremu młode zwierzę, wiedzione pewnymi predyspozycjami, szybko uczy się cech szczególnych wyglądu matki oraz form społecznej więzi z nią. (Termin ?imprinting” bywa też stosowany dla opisania całkiem innego procesu, na drodze którego rodzic może kształtować formę ekspresji geno­wej u potomstwa.) Niektóre młode zwierzęta uczą się także rozpoznawać ojca, lecz zdarza się to znacznie rzadziej, ponie­waż – zwłaszcza u ssaków – ojcowie rzadko odgrywają istotną rolę w opiekowaniu się potomstwem.

W środowisku naturalnym imprinting behawioralny skut­kuje wytworzeniem silnej więzi społecznej między dzieckiem a rodzicem. Rodzic musi umieć rozpoznać swojego potomka, aby nie tracić czasu i energii na opiekę nad młodymi innych osobników. Dziecko musi rozpoznawać swojego rodzica, ponie­waż może zostać zaatakowane lub nawet zabite przez innych przedstawicieli tego samego gatunku, którzy nie rozpoznają w nim swojego potomka. Jeżeli młode zwierzę wychowywane jest w niezwykłych warunkach, proces szybkiego uczenia się może zaowocować wykształceniem dziwacznych więzi. Kaczęta bądź kurczęta wychowywane przez człowieka od pierwszych dni po wylęgu wyraźnie preferują towarzystwo ?ludzkiego rodzica” niż rodzica należącego do swego gatunku. Zdjęcia gąsiątek spa­cerujących za Konradem Lorenzem albo pływających wokół nie­go w jednym z austriackich jezior są równie słynne jak termin, który opisuje ów proces szybkiego uczenia się.

Słowo ?imprinting” sugeruje, że na skutek jakiegoś doświad­czenia pewien obraz wyciśnięty został w plastycznej masie roz­wijającego się mózgu. Zgodnie z pojęciem okresu wrażliwości dla uczenia się, metaforyczna plastyczna masa mózgu jest miękka tylko w konkretnym okresie rozwoju i wcześniej ani później nie ulega żadnym zmianom. Niemniej kolejne badania dowiodły, że pojęcie takiego nagłego, krótkiego momentu wdrukowywania jest błędne, gdyż proces ten nie ma wyraźnych ram czasowych i może pozostać niedokończony. Dlatego właśnie dla opisania tej fazy rozwoju, w której młode zwierzę najwyraźniej tworzy społeczne więzi, obecnie częściej stosuje się termin ?okres wrażliwości”.

Wydaje się, że imprinting jest dobrze zaprojektowany z punk­tu widzenia swojej funkcji biologicznej. Nastaniu okresu wraż­liwości dla imprintingu towarzyszą inne zmiany rozwojowe, dzięki którym młode zwierzę łatwiej uczy się szczegółów wyglą­du matki. Mniej więcej w tym właśnie czasie zaczyna ono lepiej widzieć i sprawniej się poruszać. Koordynacja czasowa tego ro­dzaju zmian rozwojowych zależy od gatunku. U ptaków, które wykluwają się ślepe, nagie i bezradne (na przykład u jaskółek), imprinting zaczyna się znacznie później niż u wcześnie dojrze­wających kaczek, które wylęgają się upierzone i aktywne. Zmia­ny umiejętności postrzegania świata i radzenia sobie z nim są istotne w kontekście terminu rozpoczęcia okresu wrażliwości. Umiejętności te muszą się rozwinąć, a szybkość tego procesu zależy od doświadczenia zwierzęcia.