Zmiany w narządach rodnych

Hermafrodyci

Odpowiedź brzmi – tak. Są tacy ludzie, którzy rodzą się i z męskimi i żeńskimi organami płciowymi. Nazy­wamy ich hermafrodytami (obojnakami). Wewnątrz ciała mają zarówno jądra jak jajniki. Na zewnątrz mo­gą mieć prącie, ogólnie męską budowę ciała, a nawet brodę, lecz przy tym wszystkim – kobiece piersi. Her­mafrodyta może mieć także wygląd kobiety, zaokrąglo­ne kształty, piersi i – prącie zamiast narządów żeń­skich lub srom z wargami wewnętrznymi i zewnętrz­nymi, ale penis zamiast łechtaczki. Hermafrodyta mo­że wyglądać w najróżniejszy sposób, czasami zdarza się, że ich narządy płciowe wyglądają zupełnie inaczej niż u innych ludzi.

W większości przypadków o tym, że ktoś się urodził hermafrodytą wiadomo zaraz po urodzeniu, ponieważ organy płciowe wyglądają całkowicie odmiennie. Zda­rza się jednak niekiedy, że taka osoba może mieć nor­malne genitalia w czasie narodzin i później w dzieciń­stwie i wszyscy są przekonani, że jest na przykład chłopcem albo dziewczynką. Że jest to hermafrodyta okazuje się dopiero później, podczas dojrzewania. Na przykład hermofrodycie, który w dzieciństwie posia­dał normalnie wyglądające narządy męskie, w okresie pokwitania nagle zaczynają rosnąć piersi. Zdarza się także, że taki osobnik wyglądający w dzieciństwie jak przeciętna dziewczynka, zacznie przybierać męski wygląd, będzie miał męskie kształty, nie będzie mie­siączkować i nie wyrosną mu piersi.

Podczas lekcji o hermafrodytach często widzę, jak niektóre dzieci przełykają ślinę i wydają się bardzo czymś zatrwożone. Dziewczęta, u których nie pojawiła się jeszcze miesiączka i którym jeszcze nie zaczęły ros­nąć piersi z niepokojem zadają pytania: „O, rety! A jeś­li ja jestem hermafrodytą?" Zdarza się tak zwłaszcza wtedy, gdy większość koleżanek miała już pierwszy ok­res i widać u nich zarysowane piersi lub gdy nad górną wargą pojawia się lekki puszek. Niektórzy chłopcy też miewają lęki. Zwłaszcza gdy zauważą powiększenie piersi (podczas dojrzewania lekko nabrzmiałe piersi u chłopców są rzeczą normalną).
Uspokajam ich wtedy, że nie mają się czego oba­wiać. Po pierwsze, hermafrodytyzm jest naprawdę bardzo rzadki. Po drugie, jeśli rzeczywiście byliby her­mafrodytami, dawno już by o tym wiedzieli. Zazwyczaj lekarz rozpoznaje to przy porodzie. W dzisiejszych czasach można wykonać operacje plastyczne, zmieniające narządy płciowe tak, że dziecko będzie rozwij ać się jako normalny chłopiec lub normalna dziewczynka w zależności od tego, która płeć okaże się dla niego naj­właściwsza. Tak więc obecnie większość hermafrody­tów wygląda zupełnie normalnie, choć ich narządy płciowe na ogół nie funkcjonują prawidłowo. Przecho­dzą oni kurację hormonalną i przeważnie nie mogą mieć dzieci.

Cykl miesiączkowy i menopauza

Po pierwszej menstruacji u dziewczyny wystąpi owulacja (jajeczkowanie). Miesięczny rytm miesiączko­wania i owulacji nazywa się cyklem miesiączkowym. Powtarza się on regularnie przez wiele lat. Po osiąg­nięciu przez kobietę pewnego wieku (na ogół jest to między czterdziestym piątym a pięćdziesiątym piątym rokiem życia) ten rytm się kończy. Jajniki przestają co miesiąc produkować jajeczka, a więc ustaje proces przygotowywania i wydalania błony śluzowej macicy. Oznacza to, że nie zachodzi dłużej potrzeba krwawie­nia miesięcznego. Następuje tak zwana menopauza.

Może ona przyjść nagle. Na przykład jednego mie­siąca kobieta miesiączkuje normalnie, a następnego okres już się nie pojawia. Proces ten może także prze­biegać stopniowo. Kobieta zaobserwuje przerwę, nie będzie jednej czy dwóch miesiączek, po czym okresy znowu się pojawią, by stopniowo ukazywać się coraz mniej regularnie, aż do zupełnego wygaśnięcia.

Menopauza nie jest jedyną przyczyną niewystępo­wania menstruacji.

Podczas menopauzy ciało kobiety wytwarza mniej estrogenu i progesteronu. Większość kobiet przystoso­wuje się do tych zmian chemicznych bez problemów. Niektóre zaś miewają nagłe, krótkie uderzenia gorąca do głowy, wskutek czego obficie się pocą. Dla większoś­ci kobiet uderzenia te są kłopotliwe, ale nie są niebez­pieczne i nie wymagają opieki lekarskiej. Jednakże jest pewna grupa kobiet, u których są one tak gwałto­wne i częste, że pomoc lekarza okazuje się niezbędna.

Tak jak istnieje wiele mitów i nieporozumień na te­mat błony dziewiczej czy masturbacji, tak jest wiele przesądów dotyczących menopauzy. Kobiety przecho­dzące menopauzę lub przekwitanie, jak to się czasami określa, są bardziej podatne na depresje, niepokoje, na zachowania nie zawsze racjonalne. Kiedyś panowało przekonanie, że kobieta w tym okresie musi gwałtow­nie utyć, postarzeć się, przygarbić i że nie odczuwa po­trzeb seksualnych. Dziś wiemy, że to nieprawda. Me­nopauza nie musi wywoływać takich objawów. Jeśli się zetkniesz z podobnymi mitami, zignoruj je.

Ale przekwitanie to jeszcze bardzo odległa dla ciebie sprawa i na pewno bardziej jesteś zainteresowana in­formacjami o miesiączce. Przedtem jednak chciała­bym odpowiedzieć na pytanie, które często pojawia się w naszej klasowej skrzynce: „Czy jest możliwe, aby ktoś się urodził zarówno z męskimi, jak kobiecymi na­rządami płciowymi? "

Błona śluzowa macicy

Macicę wyścieła błona śluzowa. W dzieciństwie jest ona bardzo cienka, ale w miarę dojrzewania zachodzą w niej zmiany. Gdy jajniki zaczną wytwarzać wystar­czającą ilość estrogenu, błona śluzowa rozrasta się i wypełnia nowymi naczyniami krwionośnymi oraz gąbczastą wyściełającą tkanką. Do momentu pierw­szego, spowodowanego przez LH, wyjścia jajeczka z jajnika błona śluzowa dwukrotnie zwiększy swoją grubość i wypełni się krwią.

Po opuszczeniu jajnika przez jajeczko błona śluzo­wa ulega jeszcze jednej zmianie. Hormon LH, oprócz tego, że powoduje opuszczenie jajnika przez jajeczko, sprawia, iż pozostałości pęcherzyka Graafa zaczynają przybierać jasnożółty kolor. To, co powstanie nazywa­my corpus luteum (corpus znaczy po łacinie „ciało", a luteum – żółte) – ciałko żółte.

Ciałko żółte wytwarza nowy hormon – progesteron, który przedostaje się do macicy i sprawia, że błona ślu­zowa grubieje i zaczyna wytwarzać substancje odżyw­cze. Pomogą one zagnieździć się zapłodnionemu jajecz­ku i przekształcić się w płód.

Jeśli jajeczko nie zostanie zapłodnione, ciałko żółte przestaje wytwarzać progesteron i w ciągu paru dni rozkłada się. Bez tego hormonu także błona śluzowa macicy ulega rozkładowi. Gąbczasta tkanka i krew za­czynają odrywać się od ścianki macicy, zbierają się na jej spodzie i powoli, poprzez szyjkę macicy i pochwę, wydostają się na zewnątrz. Wydostawa­nie się na zewnątrz złuszczonej błony i krwi, trwające kilka dni, nazywamy miesiączką.

Jajowody

Jajowody, przez które jajeczko przedostaje się do macicy, podczas pokwitania wydłużają się i poszerza­ ją. Ale nawet u dorosłej kobiety nie są grubsze niż nit­ka spaghetti. Jajowody osiągają długość do 8 centy­metrów. Wewnątrz są pokryte drobnymi cienkimi włoskami zwanymi kosmkami, przyczepionymi do mięśni tworzących ścianki. Te mięśnie kurczą się i roz­luźniają, wprawiając w ruch włoski. Właśnie ten ruch przesuwa dojrzałe jajeczko w stronę macicy.

 


Macica

 

Podobnie jak inne narządy rodne, również macica powiększa się podczas dojrzewania, lecz nawet u do­rosłej kobiety jej rozmiar nie przekracza zaciśniętej pięści. Rysunek ilustruje przybliżone rozmiary ma­cicy i jajników u jedenastoletniej dziewczynki i u do­rosłej kobiety. Przerysuj je, wytnij wzdłuż przerywanej linii, przyłóż do swojego ciała. Da ci to pojęcie o rozmia­rach i umiejscowieniu tych organów oraz ich ewolucji w okresie dojrzewania.

Jak widziałyśmy na rysunku, macica zmienia nie tylko swój rozmiar, ale i ułożenie. U młodej dziew­czyny macica znajduje się w pionowym niemal położe­niu, ale z wiekiem pochyla się, przesuwając do pęche­rza. Nie następuje to jednak u wszystkich kobiet. Niektóre mają tak zwane tyłozgięcie macicy, co znaczy, że pozostaje ona prawie w pionowym ułożeniu lub skie­rowana jest w inną stronę. Dawniej sądzono, że tyłoz­gięcie mogło utrudniać zajście w ciążę. Z tym łączono też wszystkie bóle w krzyżu.

Wykonywano nawet ope­racje mające na celu właściwe nachylenie macicy. Dziś jednak wiemy, że nie ma to nic wspólnego ani ze zdol­nością do zachodzenia w ciążę, ani z żadnymi innymi problemami.

Jajniki

Jajniki również rosną w okresie dojrzewania. Jed­nak oprócz tego zachodzi w nich znacznie istotniejsza zmiana: to właśnie wtedy zaczynają wytwarzać pierw­sze dojrzałe jajeczka.

Inaczej niż mężczyzna, którego jądra produkują ciągle nowe plemniki, kobieta rodzi się już ze wszyst­kimi jajeczkami, jakie kiedykolwiek będzie miała. Są ich setki tysięcy, ale tylko osiemset lub dziewięćset osiągnie pełną dojrzałość.

Proces dojrzewania jajeczek zaczyna się w mózgu. Gdy dziewczyna ma mniej więcej osiem lat, organ jej mózgu, zwany przysadką mózgową, zaczyna wysyłać substancje, które nazywamy hormonami. Są one wy­twarzane w jednej części ciała, a następnie przemiesz­czają się do innej. Działają na dany organ powodując, że rozwija się on i zachowuje w określony sposób. Nasz organizm wytwarza setki rodzajów hormonów. Zaj­miemy się wyłącznie tymi, które biorą udział w proce­sach dojrzewania i rozmnażania.

Jednym z hormonów wytwarzanych przez przysad­kę w czasie dojrzewania jest hormon folikulostymuliny, dalej oznaczany skrótem FSH. Podczas dojrzewa­nia FSH przedostaje się poprzez krew głęboko do jaj­ników, aż do miejsca, gdzie znajduje się małe jajeczko. Każde jajeczko jest otoczone cienką powłoką zwaną pę­cherzykiem Graafa (inaczej pęcherzykiem jajniko­wym). FSH przyspiesza rozwój pęcherzyka i jajeczka.

Podczas dojrzewania przysadka mózgowa każdej dziewczyny wytwarza coraz więcej FSH, co z kolei po­ciąga za sobą wytwarzanie estrogenu przez jajniki. Hormon ten przez krew dostaje się do różnych części ciała i stymuluje zmiany, które tam zachodzą. Dostaje się na przykład do piersi i powoduje rozwój przewodów mlecznych oraz tkanki tłuszczowej tak, że piersi po­większają się i zaczynają odstawać. To samo dotyczy bioder, ud i pośladków – estrogen powoduje odkłada­nie się tkanki tłuszczowej w tych okolicach, czego efek­tem są zaokrąglone kobiece kształty. Estrogen wywo­łuje też porost włosów łonowych i włosów na ciele.

Rozwijając się i wytwarzając coraz więcej estroge­nu, pęcherzyki Graafa zbliżają się do powierzchni jaj­nika. Gdy już się tam dostaną, napierają na zewnętrz­ną warstwę jajników, tworząc małe pęcherzyki.

Gdy organizm dziewczyny wytworzy wystarczającą ilość estrogenu, przysadka mózgowa zwalnia na pe­wien czas produkowanie FSH i zaczyna wytwarzać in­ny hormon – hormon luteinizujący o skrócie LH. Prze­dostaje się on do jajników i sprawia, że jeden z pęche­rzyków Graafa pęka i dojrzałe jajeczko wystrzela z jaj­nika. Ten proces nosi nazwę owulacji.

Niektóre dziewczęta odczuwają lekkie kłucie, a na­wet tępy lub silny ból owulacyjny, ale większość kobiet nie ma tych objawów. Niektóre dziewczynki przecho­dzą pierwszą owulację już w wieku ośmiu lat, inne do­piero w szesnastym roku życia lub nawet później.

Po owulacji frędzlowate końcowki jajowodów wy­chwytują jajeczko i wciągają je do środka.

Szyjka macicy

Na końcu pochwy można wyczuć twardą okrągłą wypukłość. Jest to szyjka macicy, czyli dolna część macicy, lekko wsunięta w pochwę. Po­dobnie jak pochwa, szyjka także rośnie podczas dojrze­wania, osiągając średnicę od 2 do 4 centymetrów u do­rosłej kobiety.

Wyczucie szyjki nie zawsze jest łatwe, gdyż znajdu­je się ona na końcu pochwy. Jeśli jednak spróbujesz napiąć mięśnie, jakbyś oddawała kał, będziesz mogła ją wyczuć. Twardością przypomina czubek nosa. Wgłę­bienie lub dołek, które może uda się wam wyczuć w środku szyjki, jest to wejście do jej kanału, połączenia między pochwą a macicą. Przez otwór ten, nie większy od główki zapałki, przedostaje się plemnik, aby połączyć się z jajeczkiem. Podczas miesiączki tą drogą przepływa krew, a podczas porodu organ ten, podobnie jak pochwa, rozciąga się, aby dziecko mogło się wydostać na zewnątrz.

Znajdujące się w pochwie i na szyjce gruczoły śluzo­we sprawiają, że gdy odczuwamy podniecenie, pochwa i szyjka macicy stają się wilgotne. Mogą być wilgotne także wtedy, gdy nie jesteśmy podniecone. Podobnie jak skóra na całym ciele, tak samo skóra wewnątrz pochwy stale się łuszczy i usuwa stare, obumarłe ko­mórki. W okresie dojrzewania ścianki pochwy usuwa­ją zbędne komórki znacznie szybciej niż w dziecińst­wie, tak więc gruczoły zaczynają wytwarzać śluz po­trzebny do usuwania zbędnych komórek. Rok lub na­wet wcześniej przed pierwszą miesiączką możecie zauważyć białawą lub przeźroczystą wydzielinę wydo­bywającą się z pochwy. Po wyschnięciu może ona zo­stawić na bieliźnie żółte plamy. Ta ciecz składa się z martwych komórek oraz śluzu. Jest to zjawisko jak najbardziej normalne i jeszcze jeden znak, że zaczy­nasz dojrzewać.

Jeśli jednak ta ciecz ma silny, nieprzyjemny zapach albo powoduje pieczenie lub zaczerwienienie pochwy, ma zielonkawoszarawy lub żółtawy kolor, może to być także objawem infekcji pochwy. Podobne zapalenia na ogół nie są groźne, lecz mimo to powinnyście udać się do lekarza i wyleczyć je jak najszybciej.

Narządy rodne

Zmiany na zewnątrz ciała: rozwój piersi, owłosienia łonowego, zmiany w sromie, są tylko odbiciem jeszcze ważniejszych zmian zachodzących wewnątrz naszego organizmu. Aby móc w pełni zrozumieć dojrzewanie oraz zjawisko miesiączki, musimy poznać dokonujące się w nas zmiany.

 

Człowiek ma zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrz­ne narządy płciowe. Wewnętrzne narządy u kobiety są nazywane organami rodnymi, ponieważ to właśnie dzięki nim możemy mieć dzieci. Rysunek 19 pokazuje dwa przekroje narządów rodnych – pochwy, macicy, jajowodów i jajników – u młodej dziewczyny i u doros­łej kobiety. Jak możecie łatwo zauważyć, z wiekiem zmienia się nieco ich kształt i wielkość. W tym rozdzia­le prześledzimy ewolucję narządów rozrodczych pod­czas dojrzewania.

Pochwa

Dowiedzieliście się, gdzie znajduje się ujście pochwy. Pochwa, mieszcząca się wewnątrz ciała, przypomina wciśnięty w głąb wore­ czek. Jest bardzo elastyczna, tak aby członek mógł się w niej łatwo zmieścić w czasie stosunku. Stopień roz­ciągliwości tego organu jest tak duży, że podczas poro­du dziecko tą drogą wydostaje się z macicy na zew­nątrz. W pozostałych przypadkach kojarzy się z nie nadmuchanym balonem, którego ścianki przylegają do siebie.

W dzieciństwie pochwa, tak jak i inne części nasze­go ciała, rośnie. W okresie dojrzewania, podobnie jak pozostałe części ciała, rośnie gwałtownie i bardzo szyb­ko osiąga rozmiar od 6 do 10 centymetrów.

Jeśli włożysz palec do pochwy, wyczujesz jej mięk­kie ścianki przyklejone jedna do drugiej. Pomysł wkła­dania palca do pochwy może ci się wydawać trochę dziwny. Wiele dziewcząt, a nawet już dorosłych kobiet myśli, że mogą sobie wtedy zrobić krzywdę. Jest to nie­możliwe. Nie jest bardziej niebezpieczne niż włożenie palca do ust. Zdarza się, że ujście pochwy i błona dzie­wicza są małe i napięte. Włożenie palca wywołuje wówczas uczucie przykrości, zwłaszcza kiedy niezbyt odpowiada ci taki sposób poznawania swojego cia­ła. Jest na to rada: jeśli sprawia ci to ból – nie rób tego. Użycie balsamu ułatwiłoby wsunięcie palca, nie nale­ży jednak używać kremów lub kosmetyków, które składają się z perfumowanych chemikaliów, ponie­waż mogłoby to podrażnić te okolice.

Naciskając palcem z dołu do góry wyczujesz kość łonową pokrytą miękką tkanką. Miejsce to jest dosyć wrażliwe, gdyż pod nim znajduje się cewka moczowa, przez którą mocz wypływający z pęcherza wydostaje się na zewnątrz. Nacisk taki może wywołać wrażenie konieczności oddania moczu.

Naciskając dolną część ścianki pochwy możesz wy­czuć drobne grudki. Jest to kał znajdujący się w jelicie grubym. Możemy go wyczuć dość łatwo, ponieważ ko­niec jelita znajduje się tuż pod pochwą.

Gdy wsuniesz palce głębiej i naciśniesz na ścianki pochwy, zauważysz, że tylko jej pierwsza część (około jednej trzeciej pochwy), wykazuje dużą wrażliwość na dotyk. Głębiej nie jest ona tak wrażliwa z powodu mniejszego unerwienia.